Rak Szyjki Macicy : Nowotwory złośliwe w Polsce : HPV, szczepienia, profilaktyka

samorządy/poradnik dla samorządów lokalnych

Nowotwory złośliwe w Polsce

Dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań i zgonów z powodu nowotworów złośliwych pokazują, że są one jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego na świecie, w Europie i w Polsce. W naszym kraju co roku na nowotwory złośliwe umiera ponad 90 tys. osób, a rejestrowanych jest ok. 130 tys. nowych zachorowań.

Nowotwory złośliwe są przyczyną ponad 20% zgonów.

Nowotwory złośliwe są dla Polaków w średnim wieku drugą przyczyną zgnów. Prawie połowa zgonów
z powodu nowotworów złośliwych w Polsce - 45% u mężczyzn, 40% u kobiet, następuje przed 65 rokiem
życia, co ma istotne znaczenie społeczne i ekonomiczne.

Dla porównania w Szwecji 85% zgonów nowotworowych u kobiet i 80% u mężczyzn przypada po 65 roku
życia.

Występowanie raka szyjki macicy w Polsce

Pod względem zapadalności kobiet na nowotwory złośliwe na pierwszym miejscu znajduje się rak piersi,
który stanowi ok. 22% zachorowań na nowotwory. Rak szyjki macicy zajmuje miejsce siódme.

Rak szyjki macicy stanowi 5,3% zachorowań Polek na nowotwory złośliwe.

W ostatnich latach wśród przyczyn zgonów Polek z powodu nowotworów złośliwych pierwsze miejsce
zajmuje rak piersi, na drugim jest rak płuca, a następnie rak jelita grubego (odcinek okrężnicy), zaś rak szyjki
macicy, podobnie jak w przypadku zachorowań, zajmuje siódme miejsce.

Biorąc pod uwagę strukturę zgonów kobiet z powodu nowotworów złośliwych, rak szyjki macicy stanowi
prawie 5% tych zgonów.

Dane światowe wskazują, że rak szyjki macicy jest drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym, który dotyka kobiety i drugą co do częstości przyczyną zgonów wśród kobiet z powodu tej choroby. Szacuje się, że na świecie liczba kobiet chorych na raka szyjki macicy sięga 1,4 miliona. W Europie jest on drugim najczęściej występującym nowotworem złośliwym u młodych kobiet (w wieku 15 – 44 lata).

W skali Europy, Polska należy do krajów o największej liczbie zarówno zachorowań, jak i zgonów spowodowanych rakiem szyjki macicy. Pod względem 5-cio letnich przeżyć chorych na tę chorobę, zajmujemy ostatnie miejsce.

Z danych epidemiologicznych wynika, że w Polsce rocznie na ten typ raka zapada ponad 3200 kobiet, a niemal 2000 umiera. Jest to jeden z najwyższych wskaźników w Europie.

Statystyki dotyczące zachorowań i zgonów Polek na raka szyjki macicy w latach 1963– 2003 świadczą, że mimo upływu 40 lat niewiele się zmieniło w epidemiologii tego nowotworu pod względem zachorowań, zaś liczba zgonów wzrosła prawie dwukrotnie – z 1051 (1993r.) do 1987 (2000r.) i nadal utrzymuje się na zbliżonym poziomie, podczas gdy w wielu krajach europejskich umieralność z tego powodu bardzo znacząco się zmniejszyła.

Na podstawie danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce, umieralność polskich kobiet z powodu raka szyjki macicy stanowi nadal jeden z głównych problemów onkologicznych, pomimo możliwości wykrywania choroby we wczesnym stadium.

W USA i krajach „starej” Unii Europejskiej od wielu lat problem ten został bardzo ograniczony poprzez masowe działania profilaktyczne na wszystkich poziomach prewencji. Rak szyjki macicy jest nowotworem złośliwym o znanej etiologii i czynnikach ryzyka choroby.

Czynniki ryzyka raka szyjki macicy

Wczesne rozpoczęcie życia płciowego (przed 18 rokiem życia),
Duża liczba partnerów seksualnych,
Partnerzy wysokiego ryzyka (zakażeni HIV, poligamiczni),
Zakażenie HPV,
Inne zakażenia upośledzające system immunologiczny,
Immunosupresja,
Transplantacje,
Palenie tytoniu,
Niski status ekonomiczny,
Liczne ciąże i porody,
Dieta uboga w owoce i warzywa,
Nieprzeprowadzanie regularnego badania cytologicznego.

Zakażenia wirusem HPV

Badania epidemiologiczne wskazują, że główną przyczyną raka szyjki macicy jest czynnik onkogenny przenoszony drogą płciową we wczesnym okresie życia kobiety. Jest to wirus brodawczaka ludzkiego (HPV, human papilloma–virus). Czynnikami współdziałającymi w kancerogenezie mogą być inne wirusy (np. opryszczki), bakterie oraz inne czynniki związane ze środowiskiem lub organizmem kobiety.
U chorych na raka płaskonabłonkowego szyjki macicy stwierdza się DNA wirusa brodawczaka (HPV), a najczęstszymi typami identyfikowanymi w nowotworach są określone typy wirusa: typ 16 i typ 18. Czynniki ryzyka takie jak wczesne rozpoczęcie życia seksualnego czy duża liczba partnerów seksualnych zwiększają prawdopodobieństwo zakażenia.
W wyniku badań stwierdzono występowanie wirusa HPV praktycznie we wszystkich przypadkach raka szyjki
macicy.
Rak szyjki macicy rozwija się na skutek przewlekłego zakażenia wirusem HPV.
WHO oficjalnie uznała HPV 16 i 18 za czynnik rakotwórczy dla człowieka.
Wirus HPV prowadzi do tzw. dysplazji szyjki macicy, która – jeśli nie jest leczona – rozwija się w nowotwór.
Rozwój raka inwazyjnego od chwili zakażenia trwa 5–10 lat. Jest to wystarczająco dużo czasu, aby wykryć chorobę w stadium, w którym można ją wyleczyć. Jednak w Polsce spośród kobiet, które zapadają na raka szyjki macicy, połowa umiera, ponieważ choroba jest zbyt późno zdiagnozowana. Oznacza to, że każdego dnia na raka szyjki macicy umiera w Polsce 5 kobiet.
Udział wirusa HPV w powstawaniu raka szyjki macicy
- Infekcja HPV rozpoczyna się po kontakcie płciowym.
- 80% kobiet zwalcza infekcję bez wystąpienia jakichkolwiek zmian na szyjce macicy.
- U 20% kobiet ostra infekcja przechodzi w fazę przewlekłą, zmiany przedrakowe (dysplastyczne, typu
  CIN) rozwijają się w ciągu 2–4 lat.
- U 15% kobiet następuje wyleczenie infekcji HPV wraz z regresją zmian przedrakowych.
- U 3–5% nieleczonych kobiet rozwija się rak szyjki macicy.
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest bardzo rozpowszechnionym wirusem. Szacuje się, że ponad połowa dorosłych osób w pewnym momencie swego życia ulega zakażeniu wirusem HPV.
Nie ma obecnie skutecznej metody leczenia zakażeniami wirusem HPV, ale są dostępne bardzo czułe i swoiste testy na obecność DNA tego wirusa w komórkach nabłonka szyjki macicy.
Testy na HPV zaleca się wśród kobiet poniżej 30 roku życia oraz u kobiet po 30 roku życia – szczególnie zagrożonych zakażeniem HPV trwającym wiele lat.

Wydawałoby się, że przy znajomości etiologii i czynników ryzyka tego nowotworu wykrywalność i leczenie nie powinny być problemem zdrowotnym XXI wieku. Niestety zaskakująco złe są statystyki dotyczące wykrywania choroby we wczesnym stadium zaawansowania, a jest to wynikiem zbyt późnego zgłaszania się kobiet na badania cytologiczne.